Chính phủ Ấn Độ đang hành động nhanh chóng để ngăn chặn sự bùng phát của virus Nipah sau khi một ổ bệnh được phát hiện tại bang Tây Bengal. 2 nhân viên y tế bị nhiễm bệnh. Gần 100 người đã phải cách ly tại nhà, các bệnh nhân đang được điều trị tại các bệnh viện ở thành phố Kolkata, một trong số đó đang ở tình trạng nguy kịch.
Nhiều quốc gia láng giềng Ấn Độ và tại châu Á cũng đang thực hiện các biện pháp cần thiết để đề phòng nguy cơ lây lan virus Nipah.
Virus Nipah Nguy Hiểm Như Thế Nào
Nipah được xếp nhóm bệnh có nguy cơ cao vì có thể gây viêm não cấp và suy hô hấp. Tỷ lệ tử vong ca bệnh được WHO ước tính khoảng 40–75%. Một số người sống sót có thể gặp di chứng thần kinh kéo dài. Thông tin y tế cũng ghi nhận có trường hợp tái phát triệu chứng thần kinh sau giai đoạn cấp.
Hiện tại chưa có vaccine hay thuốc đặc hiệu được chấp thuận rộng rãi cho Nipah. Điều trị hiện nay chủ yếu là điều trị hỗ trợ (hô hấp, tuần hoàn, kiểm soát biến chứng) và phòng lây trong bệnh viện.
Virus Nipah có tỉ lệ tử vong cao và hiện chưa có vắc xin phòng bệnh
Nguồn gốc và con đường lây nhiễm
Nipah được phát hiện lần đầu qua đợt bùng phát liên quan lợn và người ở Malaysia/Singapore giai đoạn 1998–1999. Ổ chứa tự nhiên quan trọng là dơi ăn quả (chi Pteropus). Dơi có thể mang virus mà không biểu hiện bệnh rõ.
Ba Con Đường Lây Nhiễm Chính Của Virus Nipah
Từ dơi sang người: Tiếp xúc trực tiếp với phân, nước tiểu hoặc nước bọt của dơi; ăn trái cây hoặc uống nước cốt dừa tươi (date palm sap) bị ô nhiễm bởi dơi.
Từ động vật trung gian: Lây từ lợn, ngựa hoặc các động vật khác bị nhiễm (ví dụ: tiếp xúc với lợn bệnh ở Malaysia).
Từ người sang người: Qua tiếp xúc gần với dịch tiết của người bệnh, đặc biệt trong gia đình hoặc bệnh viện (như chăm sóc bệnh nhân mà không bảo hộ).
Virus không lây qua không khí thông thường mà chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp.
Dấu hiệu Nhiễm Bệnh
Thời gian ủ bệnh thường từ 4-14 ngày, nhưng có thể kéo dài đến 45 ngày trong một số trường hợp. Một số người nhiễm không có triệu chứng (nhiễm không triệu chứng). Các triệu chứng ban đầu bao gồm: Sốt, đau đầu, đau cơ (myalgia), nôn mửa, đau họng, ho và khó thở.
Ở giai đoạn nặng, bệnh tiến triển thành viêm não (encephalitis) với các dấu hiệu như chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức, co giật, và có thể hôn mê trong vòng 24-48 giờ. Một số trường hợp có vấn đề hô hấp nghiêm trọng (hội chứng suy hô hấp cấp). Một số người sống sót có thể gặp di chứng lâu dài như co giật hoặc thay đổi tính cách, và có trường hợp tái phát muộn.
Cần Làm Gì Để Phòng Tránh Virus Nipah
Nguyên Tắc “Cắt Đường Lây” Từ Thực Phẩm Và Động Vật
-
Ăn chín, uống sôi, rửa và gọt trái cây trước khi ăn.
-
Tránh dùng trái cây có dấu hiệu bị dơi/chim cắn, hoặc trái cây rơi dưới đất ở nơi có dơi.
-
Không uống nhựa chà là tươi hoặc đồ uống “tươi sống” không rõ kiểm soát vệ sinh tại vùng nguy cơ.
-
Hạn chế tiếp xúc với dơi và động vật ốm; tránh khu vực dơi đậu nhiều.
Phòng Lây Từ Người Sang Người
-
Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng/dung dịch sát khuẩn.
-
Nếu trong nhà có người sốt kèm triệu chứng hô hấp/thần kinh và có yếu tố dịch tễ, hãy đeo khẩu trang, hạn chế chăm sóc trực tiếp, và liên hệ y tế.
Khuyến Cáo Cho Người Đi Lại Quốc Tế
-
Cân nhắc hạn chế đến khu vực đang có cụm ca nếu không cần thiết, và theo dõi sức khỏe sau khi về.
-
Khi có triệu chứng, hãy thông báo lịch trình di chuyển và tiếp xúc cho nhân viên y tế. Điều này giúp sàng lọc nhanh và giảm lây lan.
Virus Nipah không phải là mối đe dọa thường trực như cúm mùa, nhưng lại đặc biệt nguy hiểm bởi tỷ lệ tử vong cao và khả năng lây trong môi trường y tế. Hiểu đúng về virus Nipah, nhận biết sớm triệu chứng và thực hiện tốt các biện pháp phòng tránh sẽ giúp mỗi cá nhân giảm thiểu rủi ro và bảo vệ cộng đồng.
